Ագրովերամշակում

agroveramshakumՀայաստանի ագրովերամշակող արդյունաբերությունը դեռևս խորհրդային շրջանից սկսած և այժմ էլ համարվում է երկրի տնտեսության կարևորագույն և բարձր արդյունավետությամբ աշխատող ճյուղերից մեկը, որը առանձնակի կարևորվում է նաև գյուղական բնակչության զբաղվածության ու եկամուտների ապահովման առումով, նպաստում է պարենային, տնտեսական անվտանգության և ագրոպարենային շուկայի ձևավորմանը, ինչպես նաև ապահովում է ազգաբնակչությանն անվտանգ, որակյալ մթերքներով երաշխավորված ու կայուն մատակարարումը:

 

Տնտեսական բարեփոխումների սկզբին հաջորդող` ագրարային բարեփոխումների առաջին փուլում, Հայաստանը հայտնվել էր տնտեսական շրջափակման մեջ, և ագրովերամշակող արդյունաբերության կազմակերպությունները հիմնականում դադարեցրել էին իրենց գործունեությունը:

 

Սկսած 1998 թվականից, մասնավոր հատվածի լրացուցիչ ներդրումների և միջազգային կազմակերպությունների աջակցությամբ, զգալիորեն բարելավվել է գյուղատնտեսական մթերքներ վերամշակող արդյունաբերության վիճակը:

 

Ներկայումս հանրապետության գյուղատնտեսական մթերքներ վերամշակող արդյունաբերության ոլորտում գործող կազմակերպություններն աստիճանաբար հարմարվում են շուկայական տնտեսության պայմաններին: Նշված ձեռնարկություններն իրենց առջև խնդիր են դրել բարձրացնել աշխատանքի արդյունավետությունն ու թողարկվող արտադրանքի մրցունակությունը և դիվերսիֆիկացնել արտադրությունը: Որոշ զարգացող ընկերություններ հաջողությամբ մրցակցում են ինչպես ներքին և ԱՊՀ անդամ երկրների, այնպես էլ միջազգային պարենային շուկաներում և ներդրումներ են կատարում արտադրության հետագա զարգացման համար:

 

 Վերամշակման համակարգի գործունեության ակտիվացումը և արտահանման ծավալների աստիճանական ավելացումը որոշակիորեն նպաստել է գյուղատնտեսական արտադրանքի իրացման հիմնախնդրի մեղմմանը և գյուղացիական տնտեսությունների ապրանքայնության մակարդակի բարձրացմանը:

 

Ըստ գնահատականների՝ Հայաստանի Հանրապետությունում այսօրվա դրությամբ գործում է շուրջ 1500 սննդամթերքի արտադրության ձեռնարկություն, այդ թվում՝

 

         – պտուղբանջարեղենի վերամշակում՝ շուրջ 47 ձեռնարկություն, որոնցից 7-ը համեմատաբար խոշոր («Արտաշատի պահածոների գործարան» ԲԲԸ-ը, «Արարատ սննդի կոմբինատ», «Բորոդինո» հայկական պահածոների գործարան ՍՊԸ-ներ, «Եվրոթերմ», «ՄԱՊ», «Երևանի գարեջուր», «Թամարա ֆրութ» ՓԲԸ-ներ): Ընդհանուր արտադրական հզորությունը՝ տարեկան շուրջ 250 հազար տոննա: Արդյունաբերաարտադրական անձնակազմի միջին ցուցակային թիվը կազմում է շուրջ 1774:

 

         – չորացրած մթերքի և համեմունքների արտադրությամբ զբաղվող շուրջ 350 ֆիզիկական և իրավաբանական անձինք, որոնցից 6-ը՝ միջին («Չիր», «Ավելիաց», «Գյուղի տատիկ» ՍՊԸ-ներ, «Արմեն Մանուկյան», «Հասմիկ Միրզոյան» ԱՁ-ներ, «Վայք Գրուպ» ՓԲԸ), իսկ մյուսները` գերփոքր: Ընդհանուր արտադրական հզորությունը՝ տարեկան շուրջ 15.0 հազար տոննա: Արդյունաբերա­արտադրական անձնակազմի միջին ցուցակային թիվը կազմում է շուրջ 880:

 

         – խաղողի վերամշակում՝ շուրջ 54 ձեռնարկություն, որոնցից 12-ը համեմատաբար խոշոր («Երևանի կոնյակի գործարան», «Արտաշատ վինկոն» ՓԲԸ-ներ, «Երևանի Արարատ կոնյակի- գինու-օղու կոմբինատ» ԲԲԸ, «Պռոշյանի կոնյակի գործարան», «Արարատի գինու գործարան», «Ավշարի գինու գործարան», «Շահումյան վին», «Գինու կոնյակի տուն «Շահնազարյան», «Ա.Կ.Զ.» «Սամկոն», «Արմենիա վայն գործարան», «Հայասի Գրուպ» ՍՊԸ-ներ): Ընդհանուր արտադրական հզորությունը՝ տարեկան շուրջ 265 հազար տոննա խաղողի վերամշակում: Արդյունաբերաարտադրական անձնակազմի միջին ցուցակային թիվը կազմում է շուրջ 2912:

 

         – կաթի վերամշակում՝ շուրջ 75 ձեռնարկություն, որոնցից 12-ը համեմատաբար խոշոր («Աշտարակ կաթ» ՓԲԸ, «Բոնիլատ», «Դուստր Մարիանա», «Մուլտի ագրո» գիտա-արտադրական կենտրոն», «Արզնի կաթ», «Թամարա և Անի», «Բիոկաթ», «Չանախ», «Դուստր Մելանիա», «Իգիթ» ՍՊԸ-ներ, «Արաքս-2» ԱԿ և այլ): Ընդհանուր արտադրական հզորությունը՝ տարեկան շուրջ 490 հազար տոննա: Արդյունաբերաարտադրական անձնակազմի միջին ցուցակային թիվը կազմում է շուրջ 1477:

 

        – մսի վերամշակում՝ շուրջ 68 ձեռնարկություն, որոնցից 15-ը համեմատաբար խոշոր, որոնցից են՝ «Նատալի ֆարմ», «Բեկոն պրոդուկտ», «Բարի Սամարացի», «Նատֆուդ»,     «Ա. Բիլյան», «Աթենք», «ԱՌ Դելիկատես», «Մուշ» ՍՊԸ-ներ, «Արարատ» ԱԿ-ն: Ընդհանուր արտադրական հզորությունը՝ տարեկան շուրջ 50 հազար տոննա: Արդյունաբերաարտադրական անձնակազմի միջին ցուցակային թիվը կազմում է շուրջ 1802:

 

        – սպանդանոցներ՝ շուրջ 20 փոքր սպանդանոց: Բացի այդ՝ ՄԱԿ-ի Պարենի և գյուղատնտեսության կազմակերպության կողմից իրականացվող ծրագրի շրջանակներում  ՀՀ Վայոց ձորի, Արագածոտնի, Լոռու և Կոտայքի մարզերում առաջիկայում շահագործման կհանձնվի 5 սպանդանոց, որոնց ընդհանուր հզորությունը մեկ հերթափոխում կկազմի 109 գլուխ խոշոր եղջերավոր կենդանի, 154 գլուխ խոզ և 384 գլուխ մանր եղջերավոր կենդանի: Սպանդանոցները գրեթե չեն գործում կամ գործում են չնչին հզորությամբ, քանի որ կենդանիների սպանդանոցային մորթը հանրապետությունում դեռևս պարտադիր չէ: Արդյունաբերաարտադրական անձնակազմի միջին ցուցակային թիվը կազմում է շուրջ 90:

 

       – ալրաղաց՝ շուրջ 20 ձեռնարկություն, որոնցից 12-ը խոշոր («Ալեքս Գրիգ», «Մոդուս Գրանում», «Մանչո Գրուպ», «Թալգրիգ», «Գրանդ Քենդի» ՀՁ, «Ատ Գրեյն» ՍՊԸ-ներ, «ՎՏ Թրեյդ» ՓԲԸ և այլ) և միջին, մյուսները փոքր: Ընդհանուր արտադրական հզորությունը՝ տարեկան շուրջ 400 հազար տոննա ալյուրի արտադրություն: Արդյունաբերա-արտադրական անձնակազմի միջին ցուցակային թիվը կազմում է շուրջ 842:

 

        – ձկնամթերքի արտադրություն՝ 11 ձեռնարկություն, որոնցից 5-ը համեմատաբար խոշոր («Յունիֆիշ», «Մխչյան Ֆիշ», «Էկոֆիշ թրեյդ», «ԲԱԿՍՍ», «Սպիտակ դելֆին» ՍՊԸ-ներ): Ընդհանուր արտադրական հզորությունը՝ տարեկան շուրջ 5 հազար տոննա ձկնամթերքի վերամշակում: Արդյունաբերաարտադրական անձնակազմի միջին ցուցակային թիվը կազմում է շուրջ 130 հոգի:

 

       – հացաթխման ավելի քան 312 ձեռնարկություն, որոնցից 25-ը միջին («4-րդ հացի գործարան», «Սևանի հացի գործարան» ՓԲԸ-ներ, «Անահիտ», «Դավիթ 84», «Խարիսխ», «Հացագործ Անդրանիկ» ՍՊԸ-ներ և այլն), իսկ մյուսները` փոքր: Ընդհանուր արտադրական հզորությունները կազմում են տարեկան շուրջ 500 հազար տոննա հացի արտադրություն: Արդյունաբերաարտադրական անձնակազմի միջին ցուցակային թիվը կազմում է շուրջ 2497:

 

        – հրուշակեղեն և մակարոնեղեն՝ շուրջ 171 ձեռնարկություն, որոնցից 12-ը միջին («Գրանդ Քենդի» հայ կանադական ՀՁ, «Ա. Ավետյանի ԱՍԱ», «Մանչո Գրուպ», «Դարոյինք», «ԷյԷյԷֆՓիՍի» ՀԱ ՀՁ, «Շանթ պլյուս», «Արմսվիթ» ՍՊԸ-ներ և այլն), մյուսները՝ փոքր և գերփոքր: Ընդհանուր արտադրական հզորությունը՝ տարեկան շուրջ 40 հազար տոննա: Արդյունաբերաարտադրական անձնակազմի միջին ցուցակային թիվը կազմում է շուրջ 2612:

 

        – հանքային ու խմելու ջրեր և ոչ ալկոհոլային ըմպելիքներ՝ ավելի քան 57 ձեռնարկություն, որոնցից 12-ը միջին («Ջերմուկ գրուպ», «ՌՌՌ» հանքային ջրերի գործարան», «Ջերմուկ մայր գործարան», «Կոկա-կոլա հելլենիկ բոթլինգ քամփնի Արմենիա» ՓԲԸ-ներ, «Ջերմուկ գրուպ ինթերնեյշնլ պեպսի-կոլա բոթլեր» ՍՊԸ և այլ), մյուսները` փոքր և գերփոքր: Ընդհանուր արտադրական հզորությունը՝ շուրջ 300000 հազար լիտր հանքային ու խմելու ջրերի և ոչ ալկոհոլային ըմպելիքների շշալցում, արդյունաբերաարտադրական անձնակազմի միջին ցուցակային թիվը կազմում է շուրջ 1698:

 

        – գարեջուր՝ 10 ձեռնարկություն, որոնցից 3-ը համեմատաբար խոշոր («Երևանի գարեջուր» ՓԲԸ, «Գյումրի գարեջուր», «Կոտայք» գարեջրի գործարան» ՍՊԸ-ներ): Ընդհանուր արտադրական հզորությունը՝ տարեկան շուրջ 150000 հազար լիտր: Արդյունաբերաարտադրական անձնակազմի միջին ցուցակային թիվը կազմում է շուրջ 890:

 

        – սուրճի և թեյի մշակում և փաթեթավորում՝ շուրջ 43 ձեռնարկություն, որոնցից 5-ը միջին («Ռոյալ Արմենիա» ՀՁ, «Ռաֆֆայել Քոնթինի Թրեյդինգ Քամփնի» ՀՁ, «Ալեքս Գրիգ», «Բիո ունիվերսալ», «ՀԱՄ թեյ» ՍՊԸ-ներ), մյուսները` փոքր: Ընդհանուր արտադրական հզորությունը՝ տարեկան շուրջ 25 հազար տոննա: Արդյունաբերաարտադրական անձնակազմի միջին ցուցակային թիվը կազմում է շուրջ 372:

 

       – բուսական յուղի (ձեթի) արտադրություն՝ 5 ձեռնարկություն, որոնցից 1-ը միջին («Շող բուսական յուղի կոմբինատ» ՍՊԸ), մյուսները` փոքր: Ընդհանուր արտադրական հզորությունը՝ տարեկան շուրջ 5 հազար տոննա: Արդյունաբերաարտադրական անձնակազմի միջին ցուցակային թիվը կազմում է շուրջ 59:

 

       – շաքարի արտադրություն՝ 3 ձեռնարկություն, որոնցից 1-ը խոշոր «Լուսաստղ-Շուգր» ՍՊԸ, մյուսը` միջին: Ընդհանուր արտադրական հզորությունը՝ տարեկան շուրջ 250 հազար տոննա: Արդյունաբերաարտադրական անձնակազմի միջին ցուցակային թիվը կազմում է շուրջ 280:

 

        – աղի կոմբինատ՝ 2 խոշոր ձեռնարկություն: Արտադրական հզորությունը կազմում է տարեկան շուրջ 100 հազար տոննա: Արդյունաբերաարտադրական անձնակազմի միջին ցուցակային թիվը կազմում  շուրջ 312 է:

 

2017  թվականին գյուղատնտեսական մթերքներ վերամշակող արդյունաբերության տեսակարար կշիռն ամբողջ արդյունաբերության համախառն արտադրանքում կազմել է 36.3%, իսկ մշակող արդյունաբերությունում՝ 58.1%:

 

Հայաստանի Հանրապետությունում գյուղատնտեսական մթերքների վերամշակումից ստացվող արտադրատեսակների 2013-2017 թվականների արտադրության ծավալներին,  գյուղատնտեսական հումքի վերամշակումից ստացված հիմնական արտադրատեսակների արտադրության, արտահանման, ինքնաբավության մակարդակը և իրացման կառուցվածքում տեղական արտադրության մասնաբաժնին,  վերամշակող արդյունաբերության ընկերությունների կողմից        2013-2017 թվականներին պտղի, բանջարեղենի և խաղողի գնումների ծավալներին կարող եք ծանոթանալ վիճակագրություն  բաժնում։

 

          

Զգալիորեն ավելացել և չափազանց բազմազան է դարձել մթերվող բանջարեղենի ու պտղի տեսականին: Մթերվում է հանրապետությունում աճող բանջարեղենի, պտղի ու հատապտղի գրեթե ողջ տեսականին, այդ թվում՝ կանաչ ոլոռ, բամիա, սև և կարմիր պղպեղ, գազար, դդում, բոխի, շուշան և վայրի այլ բույսեր, հատապտուղների գրեթե ողջ տեսականին, նուռ, սերկևիլ, սալոր, կեռաս, բալ, կանաչ ընկույզ, մասուր, թութ և այլն:

 

           Միջոցառումներ են իրականացվել պետություն-մասնավոր հատված համագործակ­ցությունը զարգացնելու և խորացնելու ուղղությամբ: Գյուղատնտեսական հումքի մթերումների գործընթացը կազմակերպված իրականացնելու, ինչպես նաև անասնաբուծության, բուսաբուծության, կաթնամթերքի, գինեգործության, և պտուղբանջարեղենային պահածոների արտադրության ոլորտների բնականոն գործունեությունն ու զարգացումն ապահովելու նպատակով մշակվել և ՀՀ գյուղատնտեսության նախարարի և կաթնամթերքի, գինեգործության ու պտուղբանջարեղենային պահածոների արտադրության և այդ ոլորտներում գործող  հասարակական կազմակերպությունների, իրավաբանական անձանց միությունների, գիտակրթական, կրթական ու հետազոտական հաստատությունների ներկայացուցիչների միջև ստորագրվել են համագործակցության վերաբերյալ հուշագրեր:

 

         Ստեղծվել են Հայկական կոնյակագործների, մսամթերք արտադրողների, կաթնամթերք արտադրողների ու պահածոյագործների և հյութ արտադրողների իրավաբանական անձանց միություններ:

 

          ՀՀ կառավարությունը որդեգրել է արտահանմանն ուղղված արդյունաբերական քաղաքականություն, և ՀՀ կառավարության 2011 թվականի դեկտեմբերի 15-ի N 49 արձանագրային որոշմամբ հավանության է արժանացել ՀՀ արտահանման ուղղված արդյունա­բերական քաղաքականության ռազմավարությունը, որի շրջանակներում 2012 թվականի հուլիսի 24-ին և նոյեմբերի 27-ին կայացած ՀՀ վարչապետին կից արդյունաբերական խորհրդի նիստերում հավանության են արժանացել համապատասխանաբար կոնյակագործության ոլորտային ռազմավարության իրականացումն ապահովող 2012-2015թթ. գործողությունների և գինեգործության ոլորտի զարգացման ռազմավարության և դրա իրականացումն ապահովող 2012-2015թթ. գործողությունների ծրագրերը, որոնց իրականացումը կնպաստի ոլորտի կայուն զարգացմանը և արտահանման ծավալների ավելացմանը:

 

         ՀՀ արտահանմանն ուղղված արդյունաբերական քաղաքականության ռազմավարության առաջնային ոլորտների շարքում ընդգրկվել են նաև պտուղբանջարեղենային պահածոների, հյութերի և հանքային ջրերի արտադրության ոլորտները: Բացի այդ, ՀՀ գյուղատնտեսության նախարարության նախաձեռնությամբ մշակվել և սահմնաված կարգով ՀՀ կառավարության 2014 թվականի հուլիսի 31-ի նիստի N 32 արձանագրային որոշմամբ վերը նշված ռազմավարության առաջնային ոլորտների շարքում ներառվել են նաև մսամթերքի և կաթնամթերքի արտադրության ոլորտները:

 

        Գյուղատնտեսական մթերքներ վերամշակող արդյունաբերության ոլորտում գործող իրավաբանական անձանց տրամադրվող վարկերի մատչելիության մակարդակի բարձրացման, վերամշակողների և գյուղացիական տնտեսությունների միջև բերքի գնման պայմանագրային հարաբերությունների խորացման, գյուղացիական տնտեսություններին բերքի իրացման կայուն երաշխիքների տրամադրման և գնված հումքի դիմաց վճարումները կարճ ժամանակահատվածում գյուղացիական տնտեսություններին կատարելու նպատակով ՀՀ կառավարության 2017 թվականի օգոստոսի 3-ի նիստի N 33 արձանագրային որոշմամբ հավանության է արժանացել Գյուղատնտեսական հումքի մթերումների նպատակով ագրովերամշակման ոլորտին տրամադրվող վարկերի տոկոսադրույքների մասնակի սուբսիդավորման պիլոտային ծրագիրը, որի շրջանակներում  տարեկան առավելագույնը մինչև 12 տոկոս անվանական տոկոսադրույքով տրամադրված նպատակային վարկերի մինչև 9 տոկոսային կետին համարժեք մասը (գումարը) սուբսիդավորվել է, և վարկառուի կողմից վճարվող վարկի տարեկան տոկոսադրույքը կազմել է 3 տոկոս: Ծրագրի շրջանակներում տրամադրվող սուբսիդավորման ենթակա վարկերը նպատակաուղղվել են բացառապես մթերվող բերքի արժեքի վճարմանը: Ծրագրից օգտվել են պտուղբանջարեղեն և խաղող վերամշակող ընկերությունները: Պիլոտային ծրագրի շրջանակներում նախատեսվել էր տրամադրել շուրջ 2.4 մլրդ դրամի վարկեր, յուրաքանչյուր վակառուին տրամադրվող վարկի առավելագույն չափը կազմելու էր 150.0 մլն դրամ, իսկ սուբսիդավորման ընդհանուր գումարը՝ 70.4 մլն դրամ:

        

        Պիլոտային ծրագրի շրջանակներում բանկերի կողմից հաստատվել են Երևան քաղաքի և հանրապետության այլ մարզերի տարածքներում տեղակայված  20 ընկերության («Պռոշյանի կոնյակի գործարան», «Արարատի գինու գործարան»,       «Աքուիլա», «Տրինիտի», «Գետնատուն», «Մաթևոսյան վայն», «Վայք գրուպ», «Վան ֆուդ», «Արեգակ կոնյակի գործարան», «Արթուր և Էդիտա», «Մարան», «Արմենիա վայն» գործարան», «Ատաստ ֆուդ»  և «Գուրմանե» ՍՊԸ-ներ, «Եվրոթերմ», «Թամարա ֆրութ», «Սակի ընդ սանս» և «Սիս նատուրալ» ՓԲԸ-ներ, «Արտաշատի պահածոների գործարան» և «Երևանի շամպայն-գինիների գործարան»  ԲԲԸ-ներ) վարկի տրամադրման դիմումները՝ 1340.9 մլն դրամի չափով, որոնց շրջանակներում գյուղացիական տնտեսությունների հետ կնքվել են բերքի գնման թվով 925 պայմանագրեր:

 

2018 թվականի հունվարի 1-ից մեկնարկել է ՀՀ կառավարության 2017 թվականի դեկտեմբերի 21-ի N 53 արձանագրային որոշմամբ հավանության արժանացած Գյուղատնտեսական հումքի մթերումների (գնումների) նպատակով ագրովերամշակման ոլորտին տրամադրվող վարկերի տոկոսադրույքների սուբսիդավորման ծրագիրը, որի վարկային պորտֆելը կազմում է շուրջ 18.0 մլրդ դրամ, իսկ յուրաքանչյուր վարկառուին տրամադրվող վարկի առավելագույն չափը՝ մինչև 1.0 մլրդ դրամ, իսկ սուբսիդավորման նպատակով նախատեսված գումարը՝ 998.9 մլն դրամ։

 

        Միաժամանակ մեծածավալ աշխատանքներ են իրականացվում ագրովերամշակման ոլորտի օրենսդրական բարեփոխումների և Հայաստանի՝ Եվրասիական տնտեսական միության անդամակցությունից բխող լրացուցիչ գործառույթների, մասնավորապես՝ օրենսդրական և ինստիտուցիոնալ բարեփոխումների իրականացման ուղղությամբ, որոնք կնպաստեն ոլորտի զարգացմանը, ԵՏՄ-ի հետ արագ ինտեգրմանը, Հայաստանում արտադրվող սննդամթերքի որակի և անվտանգության նկատմամբ վստահության մակարդակի բարձրացմանը և լրջորեն կխթանեն արտադրության և արտահանման ծավալների ավելացմանը:

 

 

Ցանկ  Հայաստանի Հանրապետության սննդի և վերամշակող արդյունաբերության խոշոր և միջին ընկերությունների

 

 

Տպել